Zatracanie sensu przez pozycję słów w zdaniu, zmiana znaczeń, zmiana intonacji, wymowy.
1. Przymiotniki przed czy po rzeczowniku? Jest różnica między Katarzyną Wielką, a wielką Katarzyną, prawda? Między młodą panną a panną młodą chyba jeszcze wyraźniejsza. Psycholog kliniczny a kliniczny wariat. Mniej może widoczne, że dyplomatyczny, ekonomiczny – znaczy zupełnie co innego, kiedy jest przed rzeczownikiem i co innego, gdy jest po nim. Ale też jest.
Spłaszczenie języka, niechlujstwo, lekceważenie daru mowy polskiej.
W prasie zanika ta różnica, wali się coraz częściej przymiotnik PRZED rzeczownikiem, jakkolwiek byłoby to bez sensu.
- 2. Ograć. Znaczy: wygrać oszukańczo. Polskie Radio lansuje słowo „ogranie”, jako wygraną sportową przez Polaków w szczególności, od 10 lat. Żaden Amerykanin nie ograł Chińczyka, Polki jednak „ogrywają” zamorskie siatkarki. Kiedy tam pracowałam, był to jeden z zapalnych punktów sporu ze starymi prezenterami, którzy konsekwentnie udawali, że nie wiedzą o co chodzi i nie przyjmowali do wiadomości powrotu do prawidłowych form. Po 3 latach ustąpiliśmy z Radia, już można, teraz „ogranie” jako wygranie meczu czy spotkania sportowego jest wszędzie.
Rozwój języka? Naturalne procesy językowe? A co jest naturalnego w upartym lansowaniu błędów przez massmedia?
- 3. Seplenienie, przypominające rosyjską wymowę „szypiaszczych”. Zdumiewające zjawisko, od wielu lat widoczne najpierw w specyficznych miejscach, tj. w wielkich spotkaniach korporacyjnych, na płatnych konferencjo-szkoleniach. Ktoś tak mówił. Potem doszły celebrytki, paplające „cja cja cja”. Teraz tak mówią również panowie celebryci.
Trafiło pod strzechy. Tak mówią już wiejskie panienki w najdalszych okolicach. Nauka tam nie dociera, a to dotarło. I rozplenia się.
Żal dobrego języka polskiego, żal polskiej wymowy.
Teresa Bochwic
20 września 2012
