Marzena Mróz-Bajon
Dziennikarka, podróżniczka, scenarzystka. Skończyła polonistykę na Uniwersytecie Łódzkim i Szkołę Socjologiczną Zygmunta Baumana. Redaktor naczelna magazynu Business Traveller Poland. Autorka kilku wystaw fotograficznych, m.in. „Dolina Issy” prezentowanej w 2006 roku w Warszawie i na Festiwalu Dialogu Czterech Kultur w Łodzi, „Przyłapani na czytaniu” eksponowanej w 2007 roku w warszawskim Teatrze Polonia, „Tam, gdzie rosną poziomki” w łódzkim Muzeum Kinematografii i „Wiliam Faulkner", którą można było zobaczyć w Krakowie.
Jaki widok roztacza się z okien kamienicy, w której mieszkał Witold Gombrowicz w Vence?
Marzena Mróz-Bajon. Na Plac du Grand Jardin, gdzie bawią się dzieci i sprzedaje się owoce – dojrzałe melony, nieprawdopodobnej wielkości i kształtów pomidory. Są fontanny, dużo zieleni i przestrzeń. To gwarne miejsce, w którym unosi się duch.
Ruch, żywioł?
Dynamizm, żywioł. Myślę, że Gombrowicz patrząc z okien willi Alexandrine w której mieszkał, obserwował życie ulicy. Przede wszystkim ludzi.
A z domu Mario Vargasa Llosy w Limie?
Dom, w którym do dziś mieszka Llosa, położony jest bardzo blisko plaży, w parku, w dzielnicy Miraflores. Widać ocean, klify, fale i zmarzniętych chłopców pływających na deskach. Scena dokładnie, jak z jego opowiadania „Szczeniaki”.
Od dziesięciu lat podróżujesz po świecie śladami wybitnych pisarzy. Czego chcesz się dopatrzeć spoglądając przez okna ich domów?
Uwielbiam literaturę, dużo czytam, i czasami, mając dylematy w życiu zastanawiam się, jak zachowaliby się w podobnej sytuacji bohaterowie literaccy. Może więc jestem bardziej z życia literackiego, aniżeli z codzienności. Podróżuję po świecie szlakiem największych autorów XX wieku, żeby zobaczyć, jaki mieli widok za oknem. I stawiam pytanie: w jaki sposób ten widok zdeterminował ich życie i twórczość.
Jakie uzyskujesz odpowiedzi? Która z nich najbardziej Cię zaskoczyła?
Spontanicznie odpowiem ci tak: duże wrażenie zrobiło na mnie miejsce, w którym urodził się Czesław Miłosz, bo nie zmieniło się od ponad stu lat. Dolina rzeki Niewiaży – pierwowzór Issy, tysiącletnia puszcza, leśne jeziora, przestrzeń. Wysokie drzewa. Kapliczki, wydaje się, że pogańskie. Kiedy pokazałam zdjęcia stamtąd nieżyjącemu już krytykowi literackiemu Henrykowi Berezie powiedział, że tam z pewnością rozgrywały się „Dziady”. Pierwotna siła, niebywała energia. Myślę, że Miłosz, wychowując sią w takim otoczeniu, miał fantastyczne podstawy żeby tworzyć. Miał skąd czerpać pomysły i energię.
Podobnie magiczne miejsca odwiedzasz na całym świecie. Jak wygląda dom autora „Wściekłości i wrzasku”, Williama Faulknera w Missisipi?
Przejechałam pół Stanów z Houston w kierunku Chicago. W Rowan Oak jest farma Faulknera. Dość duże terytorium. Ogrodzone. Tabliczka z zakazem wstępu na teren posiadłości po zmroku. Ale można zwiedzać dom. Duży, biały. Byłam tam przez kilka dni. Przez trzy dni leżałam na trawie fotografując. Jest stajnia, w której trzymał konie. Wózek, na którym je woził. Jego buty do jazdy konnej. Małe łóżko. Wreszcie słynna stodoła. Też niewielka. Przychodził do niej z butelką whisky. Wdrapywał się po drabinie na strych. Strącał drabinę i pisał na maszynie dopóki nie skończył rozdziału.
Mroczna, jak jego literatura? Klaustrofobiczna?
Słynna stodoła Faulknera jest niewielka i, powiedziałabym, zwyczajna. W parku okalającym dom są ławki i wspaniałe cedry, które fotografowałam w blasku zachodzącego słońca. Wychodziły z nich magiczne cienie. Mam takie zdjęcie, na którym wydaje się, że ktoś stoi w oknie domu Faulknera. Kto wie, czy to nie on.
W książce będziesz chciała bardziej wykazać związek swoich bohaterów z życiem czy z literaturą?
Chcę uczciwie napisać o jednym i drugim. Miałam kilka wystaw fotograficznych. Prezentowałam zdjęcia z Szetejń na Litwie gdzie urodził się Czesław Miłosz i z farmy Williama Faulknera. Do poszczególnych zdjęć wybrałam cytaty z ich książek. Idealnie pasowały. Niewątpliwie jest związek między miejscem zamieszkania a literaturą, ale każdy przypadek jest indywidualny, szczególny.
Dziennikarze-podróżnicy maję nie tylko patologiczną ciekawość świata, ale i potrzebę silnych wrażeń. Co u Ciebie dominuje?
Przede wszystkim jestem skupiona na celu. Jadąc na kraniec świata, w poszukiwaniu śladów pisarzy, najpierw czytam wszystko, co napisali. Książki, listy, pamiętniki. Zabieram je ze sobą, zajmują w walizce najwięcej miejsca. Taszczę je, fotografuję. W ogóle robię wiele zdjęć i notatek. Jestem wtedy jak w transie. To mój projekt na życie. Pracuję nad nim od dziesięciu lat, ale mam wrażenie, że wiele jest jeszcze do opisania. Powinnam już finiszować, ale muszę jeszcze odwiedzić dom Gabriela Garcii Marqueza w Kolumbii. Bez niego książka się nie ukaże.
No tak. Realizm magiczny, jak miejsca, które odwiedzasz. Jakie cechy winien mieć dziennikarz globtroter oprócz pasji, odporności psychicznej i silnego zdrowia?
Powinien być wrażliwy na detale, dobrze pisać i fotografować.
Czego nauczyły Cię podróże: pokory, tolerancji, empatii?
Z tych cech może pokory. Kiedy wyruszasz w drogę, daj się jej zaskoczyć. Niech podróż cię niesie. Niezależnie od tego, co zaplanowałeś, podróż otwiera ci niespodziewanie takie drzwi i możliwości, których nigdy byś się nie spodziewał. W moim przypadka wzrasta też wiara w ludzi, bo spotykam na swojej drodze fantastyczne osoby, z którymi utrzymuję potem kontakt przez lata.
